დახმარება შეძლებულებს … ღარიბების ხარჯზე
23 ნოემბერი, 2015
2297
print

ზურაბ ჭიაბერაშვილი

საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა ერთადერთი ხავსია, რომელსაც რუსი ოლიგარქის მთავრობა ებღაუჭება: “ქართული ოცნების” წარმატებად მხოლოდ ეს პროგრამა ითვლება. სწორედ ამიტომ ყველა რესურსს, რაც კი ამ მთავრობას აქვს, ამ პროგრამაში დებს და, შესაბამისად, ყველა სხვა მიმართულებით ზურგი მოშიშვლებული რჩება. მაგრამ მოდით, ვიკითხოთ: შეიძლება თუ არა ეს პროგრამა წარმატებულად ჩაითვალოს?

ამისათვის, უპირველესად, წარმატების საზომზე უნდა შევთანხმდეთ. მშპ-სთან მიმართებაში სინგაპურის მთავრობა პროცენტულად ჩვენზე ნაკლებ თანხას ხარჯავს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (იმათი 1.8%-ია, ჩვენი – 2%), ხოლო უკრაინის – მეტს (4.2%-ს). სამაგიეროდ, სინგაპურს მსოფლიოში მოწინავე ჯანდაცვა აქვს, უკრაინას გარკვეული ასპექტებით ჩამოგვრჩება კიდეც.

საქმე მხოლოდ იმაში არაა, რომ მოსახლეობის ზომით ჩვენი თანაბარი სინგაპური ჩვენზე მნიშვნელოვნად მდიდარია და ეს 1.8% უზარმაზარი თანხაა ჩვენს 2%-თან შედარებით. ასე რომ იყოს, მშპ-ს ერთ სულ მოსახლეზე გადაანგარიშებით უკრაინაც ჩვენზე მდიდარია და თითქოს ჯანდაცვის ზოგადი ინდიკატორები ჩვენზე უკეთესი უნდა ჰქონდეს. უფრო მეტიც, სინგაპურის მთავრობის დანახარჯები ჯანდაცვაზე (ანუ რაც ბიუჯეტიდან ფინანსდება) ჯანდაცვის საერთო დანახარჯების 40%-ია, უკრაინის მთავრობისა კი – 54,5% (ყველა მონაცემი 2013 წლისაა).

სინამდვილეში, ჯანდაცვის სისტემის ეფექტურობას განსაზღვრავს არა მხოლოდ ის, რამდენი იხარჯება (გნებავთ პროცენტებში და გნებავთ რეალურ რიცხვებში გამოსახული), არამედ (დიდწილად) ისიც, ვისზე და როგორ იხარჯება.

თუმცა 2013 წლის 1 ივლისიდან დაიწყო (ამბულატორიული ნაწილი თებერვლიდან), საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა სრულად 2014 წლის 1 სექტემბრიდან ამოქმედდა. მანამდე “ჰიბრიდული სისტემა” გვქონდა: პენსიონერები, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე მოქალაქეები, 6 წლამდე ასაკის ბავშვები, სოციალურად დაუცველები, სტუდენტები, პედაგოგები “ნაციონალური მოძრაობის” შემოღებული დაზღვევის სახელმწიფო პროგრამებით ფინანსდებოდნენ, დანარჩენი მოსახლეობა, ვისაც თავისი კერძო დაღვევა არ ჰქონდა – საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამით.

გავადევნოთ თვალი ხარჯებს წლების მიხედვით:

2013 წელი – 270 მლნ

2014 წელი – 340 მლნ

2015 წელი – 470 მლნ + 64 მლნ (ჯერჯერობით)

2016 წელი – 570 მლნ (დაგეგმილი)

საქართველო რომ სინგაპურივით მდიდარი ქვეყანა იყოს, მაინც ვიდარდებდით იმას, რომ ჯანდაცვის სახელმწიფო ხარჯი იმაზე უფრო სწრაფად იზრდება, ვიდრე თავად ქვეყნის ეკონომიკა. ამას ბევრ განვითარებულ, მდიდარ და ჯანდაცვის ჩვენზე უკეთესი სისტემის მქონე ქვეყნები დარდობენ. ეს მით უმეტეს სადარდებელია, როდესაც საქართველო ღარიბია და როდესაც მისი ეკონომიკა არ იზრდება “ქართული ოცნების” არა უბრალოდ უნიათო, არამედ მავნებლური პოლიტიკის გამო.

საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის 2015 წლისთვის დაგეგმილ 470 ლარს უკვე დაემატა 64 მლნ ლარი. კიდევ დაახლოებით 30-35 მლნ ლარია დასამატებელი ამ პროგრამაზე, რომ საავადმყოფებისათვის თანხის გადახდის ტემპი ისეთივე იყოს, რაც აქამდე. ეს 30-35 მლნ ლარი რომც მოიძიოს მთავრობამ და ისევ დაუმატოს ჯანდაცვის სამინისტროს, ეს არ ნიშნავს, რომ საავადმყოფოებისათვის დავალიანება სრულად იქნება გასტუმრებული. მაგრამ ამ 30-35 მლნ-ს გარეშე ნამდვილად სერიოზული პრობლემა შეიქმნება დეკემბრის ბოლოს მედპერსონალისთვის ხელფასების გადახდის თვალსაზრისით.

ჯანდაცვის სამინისტრო გვამშვიდებს, რომ საყოველთაო ჯანდაცვისათვის საჭირო თანხები გამოიძებნება, თუმცა არ გვეუბნება მთავარს: დღევანდელი ხარჯების დასაფარავად მთავრობა ვალს იღებს, რომლის გასტუმრება შვილებს მოუწევთ. ვართ კი ამაზე თანახმა?

შვილებისთვის დატოვებული ვალები რომც არ გვანაღვლებდეს, ზემოთ დასმული კითხვა მაინც უნდა გვაწუხებდეს: კერძოდ, ეს თანხები ვისზე და როგორ იხარჯება. შევხედოთ შედეგებს.

2015 წლის 24 ივნისს ჯანდაცვის სამინისტროში მსოფლიოს ჯანდაცვის ორგანიზაციის, მსოფლიო ბანკისა და USAID-ის ექსპერტთა მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგების პრეზენტაცია გაიმართა. კვლევამ აჩვენა, რომ 2010 წელთან შედარებით საყოვეთაო ჯანდაცვის პროგრამის პირობებში ჯანდაცვისთვის საკუთარი ჯიბიდან გადახდები გაეზარდა (ანუ ჯანდაცვაზე ფინანსური ხელმისაწვდომობა გაუუარესდა)

• სოფლად მცხოვრებ მოსახლეობას

• მოსახლეობის ყველაზე უღარიბეს მეხუთედს და შუა ფენას

საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამამ ჯანდაცვისთვის საკუთარი ჯიბიდან გადახდები შეუმცირა (ანუ ჯანდაცვაზე ფინანსური ხელმისაწვდომობა გაუზარდა)

• ქალაქის მოსახლეობას

• მოსახლეობის ყველაზე შეძლებულ ორ მეხუთედს

თუ კვლევის ფოკუსში მხოლოდ ქრონიკული დაავადებების მქონე მოქალაქეებს მოვაქცევთ (მათ ექიმთან რეგულარი ვიზიტი და მედიკამენტების რეგულარული მიღება უწევთ), მაშინ აღმოჩნდება, რომ 2010 წელთან შედარებით მათ ჯიბიდან გადახდება გაეზარდათ, განსაკუთრებით სოფლად და განსაკუთრებით ღარიბ ფენებში.

[რატომ მოხდა ეს, ამაზე არაერთხელ მისაუბრია და დამიწერია. იხ. მაგალითად, ჩემი წერილი ჟურნალ “ფორბსში” http://forbes.ge/news/529/ ]

ჩვენ თუ მართლა გვინდა სოლიდარული საზოგადოება ვიყოთ, ჩვენ თუ გვინდა ჩვენი ჯერ კიდევ ღარიბი ქვეყნის შეზღუდული ფინანსური რესურსი ეფექტურად იხარჯებოდეს, მაშინ უნდა გვაინტერესებდეს, ვისზე და როგორ იხარჯება ეს რესურსი. კვლევები საიმედო სურათს არ იძლევიან.

მეორე მხრივ, საზოგადოებაში საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა მოწონებით სარგებლობს და მკითხველი იკითხავს: რატომ ცდება ერთმანეთს კვლევის შედეგები და საზოგადოების აღქმა? მიზეზი რამდენიმეა:

• ჯანდაცვაზე სახელმწიფო დანახარჯი გაიზარდა. მართალია, გაზრდილი ბიუჯეტი უყაირათოდ იხარჯება, მაგრამ ეს მხოლოდ საქმეში შედარებით ჩახედულ ხალხს გვადარდებს;

• სამედიცინო ელიტა (თბილისის და რამდენიმე დიდი ქალაქის მაღალი რანგის მედპერსონალი და საავადმყოფოების მენეჯერები) კმაყოფილია: სადაზღვევო კომპანიები ყოველ თეთრს აღარ უთვლიან. რაიონული საავადმყოფოების მედპერსონალი უკმაყოფილოა, მაგრამ პოლიტიკურად მნიშვნელოვანია, რას იტყვის სამედიცინო ელიტა და არა რიგითი ექიმები და ექთნები;

• ყველაზე მთავარი მიზეზი კი ასეთია: სოციალურ ქსელებში, მედიაში ვისი ხმა უფრო გვესმის – შეძლებული ადამიანის, რომელიც მადლიერებას გამოხატავს იმის გამო, რომ ჯანდაცვის სამინისტრომ დაუფარა მკურნალობის ის ხარჯი, რასაც თვითონაც დაფარავდა, თუ იმ ღატაკი ადამიანის, რომელსაც არათუ კომპიუტერი და ინტერნეტი არ აქვს, ტელევიზორსაც ვერ უყურებს და რომელის მისვლას ექიმთან უფასო კონსულტაციაზე აზრი არ აქვს იმიტომ, რომ მერე გამოწერილ წამალს ვერ იყიდის?

“ქართული ოცნების” სოციალისტური მთავრობა ჯანდაცვაზე გაზრდილი ბიუჯეტით იწონებს თავს, ჩვენ კი ვხედავთ, რომ გაზრდილი ბიუჯეტი ღარიბების ნაცვლად, მეტწილად, შეძლებულებს ხმარდება.

სადაა გამოსავალი? იქ, სადაც 2012 წლის 1 ოქტომბერს ვიყავით:

• უნდა შეველიოთ პოპულისტურ “საყოველთაოობას”, შევეშვათ შედარებით შეძლებულებზე სახელმწიფოს შეზღუდული ფინანსური რესურსის ხარჯვას და მეტად დავეხმაროთ მოწყვლად მიზნობროვ ჯგუფებს: პენსიონერებს, სოციალურად დაუცველებს, ბავშვებს, ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებს;

• ჯანდაცვა უნდა დაუბრუნდეს სამედიცინო დაზღვევის მოდელს.

სხვადგვარად, გარწმუნებთ, გაისად არც 570 მლნ ლარი იქნება საკმარისი.

უფრო მეტიც, თუ 2016 წლის დასაწყისში ჯანდაცვის სამინისტრომ ერთბაშად გაისტუმრა 2015 წელს დაგროვილი დავალიანება, შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ, ისედაც გაუბედურებულ ლარს რა დღე ელის. ეს კი იმავეს ნიშნავს, რაც ენერგეტიკაში მოხდა: დღეს გვიზოგავენ 1 თეთრს, ხვალ კი სანაცვლოდ ჯიბიდან 3 თეთრს გვაცლიან.

 

ამავე თემაზე იხილეთ: რა ელის საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამას – https://sapere8aude.wordpress.com/2015/07/19/რა-ელის-საყოველთაო-ჯანდა/

დავით სერგეენკო: ღარიბს ვართმევ, მდიდარს ვაძლევ… – ჟურნალი “ფორბსი”, 2015 წლის 9 თებერვალი http://forbes.ge/news/529/

სერგეენკოს ახალი რეფორმა მარტოხელა პენსიონერებს “საარსებო შემწეობის” გარეშე დატოვებს – ჟურნალი “ლიბერალი”, 2015 წლის 6 იანვარი http://www.liberali.ge/ge/liberali/articles/122608/

საყოველთაო დაზღვევის უტოპია – ჟურნალი “ტაბულა”, 2013 წლის 18 სექტემბერი http://www.tabula.ge/ge/story/74722-sakoveltao-dazghvevis-utopia

ობამაქეარი – ცურვა დინების საწინააღმდეგოდ – ჟურნალი “ტაბულა”, 2014 წლის 19 მარტი http://www.tabula.ge/ge/story/81214-obamaqeari-curva-dinebis-satsinaaghmdegod

დაუზღვეველი ქართული ჯანდაცვა (წერილი 3 ნაწილად) – გაზეთის “24 საათი” ყოველკვირეული დამატება Weekend, 2013 წლის 24 თებერვალი, 8 მარტი, 31 მარტი http://www.24saati.ge/weekend/story/35777-dauzghveveli-qartuli-jandatsva / http://guriismoambe.com/index.php?m=68&news_id=5344 / http://www.24saati.ge/weekend/story/36683-dauzghveveli-qartuli-jandatsva

დაზღვეული ქართული ჯანდაცვა – გაზეთის “24 საათი” ყოველკვირეული დამატება Weekend, 2013 წლის 18 იანვარი http://www.24saati.ge/weekend/story/34913-dazghveuli-qartuli-jandatsva

სხვა სიახლეები
09 თებერვალი 03:27 საზოგადოებრივი მაუწყებლის მონიტორინგის საბჭოს განცხადება
14 სექტემბერი, 2016 ნავთლუღის ღამის საარჩევნო სიზმრები
08 თებერვალი, 2016 ქებათა ქება გარდაცვლილ ღმერთებს
15 დეკემბერი, 2015 ფსიქომანია
14 დეკემბერი, 2015 based on a true story - წარმატების ფორმულა საქართველოში
06 დეკემბერი, 2015 ნიკა რურუას ჯაზი
27 ნოემბერი, 2015 უკეთესად შენ თქვი
28 სექტემბერი, 2015 ორი რუსეთი - ორი საქართველო?!
28 სექტემბერი, 2015 ორი პოზიცია
20 ივლისი, 2015 დედათა და ბავშვთა სიკვდილიანობა - პრობლემის გადაჭრისთვის აუცილებელია პოლიტიკური ნება